Menu

Sfeerverslag Sesam-festival 09/03/2015 in De Roma

DeRomaHoewel het een doordeweekse ochtend is, stroomt feestzaal De Roma in het multiculturele hart van Antwerpen vol. Leraars, sociaal-culturele medewerkers, bibliothecarissen, gezinsbegeleiders en boekenwurmen haasten zich naar het Sesam-festival waar tien superdiverse verhalen worden voorgesteld. Creatieve talenten, met en zonder migratieachtergrond, kregen de kans om kinderboeken met herkenbare situaties, maar met gekleurde personages te schrijven en te illustreren.

Welkom

sesamfestival9maart2015-0140Ingrid Tiggelovend, drijvende motor achter het festival, heet iedereen van harte welkom. “Toen mijn dochtertje enkele jaren geleden vroeg of het zwarte jongetje uit haar klas in een hutje woonde, besefte ik dat er dringend iets moest gebeuren aan de beeldvorming van kinderen met een migratieachtergrond . Ik wilde groepen die in de media alleen maar in verband worden gebracht met armoede en achterstelling, positief in de kijker zetten. Het Sesam-verhaal is meer dan het maken van een kinderboekje. Het Sesam-verhaal gaat ook over de toekomst van onze kinderen in de toch wel onrustige wereld, en over het wereldbeeld dat wij hen als volwassenen willen meegeven. Het gaat over het positief in beeld brengen van groepen die nu al te vaak te maken hebben met racisme en discriminatie.”

Daarna is het de beurt aan Sven Gatz, Vlaams minister van Cultuur, Media, Jeugd en Brussel, om het woord te nemen in volgens hem de ‘mooiste’ feestzaal van het land. De krullen en bogen van de Cinema Roma getuigen inderdaad van een roemrijk verleden, maar het is vooral haar geschiedenis die haar zo bijzonder maakt. Na twintig jaar leegstand bouwden vrijwilligers de plek terug op tot een ontmoetingsplaats voor de buurt waar iedereen kan genieten van cultuur. “Vandaag zijn we allemaal samen om superdiverse kinderboeken te promoten. Maar eigenlijk is dat jammer, want superdiversiteit zou vanzelfsprekend moeten zijn.”

sesamfestival9maart2015-0029Na de minister leest Fikry El Azzouzi, Marokkaans-Vlaams (toneel)schrijver en columnist van De Morgen, een stukje voor. Twee jaar geleden was hij niet mals voor de Vlaamse letteren: “De literatuur is allesbehalve een spiegel van de samenleving. Hoogstens een handspiegeltje waarin schrijvers zichzelf bewonderen,” oordeelde hij toen. Vandaag klinkt hij constructiever: “Antwerpen is een wereldstad, vol diversiteit. De uitdaging is die diversiteit te vertalen in kinderboeken. Daarom is het Sesam-project zo belangrijk, want kinderen zijn voortdurend op zoek naar inspirerende verhalen waarin ze zichzelf kunnen herkennen. En daar moeten wij volwassenen voor zorgen.”
Dan verlaat iedereen de zaal om twee workshops te volgen. Sommigen wandelen naar ’t Werkhuys, anderen naar Het Keerpunt of het districtshuis van Borgerhout.

Workshop ‘Aan de slag met Sesam-kinderboeken’

Het districtshuis van Borgerhout, een imposant rechthoekig gebouw in neorenaissancestijl, contrasteert fel met de bruine kroegen en theehuizen op het omliggende plein. Met het handige plannetje in de deelnemersmap wandelen de geïnteresseerden in nauwelijks tien minuten naar het districtshuis. Binnen kunnen ze nog snel een frisdrank met een Marokkaans koekje nemen voor hun workshop begint.

sesamfestival9maart2015-0072 (1)In de voordrachtszaal op de benedenverdieping verwelkomen Sesam-illustrator Tinne Van den Bossche en Sesam-schrijver Hanaa Boubouh het uiteenlopende gezelschap. Eerst stellen ze zichzelf voor: Hanaa, een zelfbewuste mama met een hoofddoek is Belgische van Marokkaanse afkomst en getrouwd met een Vlaamse man. “Ik sta met mijn voeten in twee werelden,” zegt ze. De Vlaamse Tinne tekent al van kleins af, maar worstelde zelf met vooroordelen die ze had over kunstenaars.
Op elke tafel ligt een foto van een persoon. Tinne en Hanaa nodigen iedereen uit om vrij te gissen naar de achtergrond van ieder personage. Uiteindelijk vertellen ze het vaak verrassende ware verhaal achter iedere geportretteerde. “We hebben de neiging te denken volgens bepaalde stereotiepen, maar die denkpatronen laten vallen, werkt echt bevrijdend,” zeggen ze. Daarna vertellen enkele deelnemers over hun ervaringen met vooroordelen.

sesamfestival9maart2015-0057Stereotiepen zijn interessante gespreksstof, maar uiteindelijk willen de toehoorders weten hoe je met de Sesam-boeken aan de slag kan in de klas of crèche. Tinne, illustratrice van ‘Ik wil niet naar Marokko’ toont gedrukt op kamishibai-platen haar prentenboek aan de groep. Ze legt uit dat ze haar thema, liever thuis bij de vriendjes blijven dan naar Marokko op vakantie te gaan, gekozen heeft omdat deze problematiek erg leeft bij kinderen met een migratieachtergrond.
sesamfestival9maart2015-0056Daarna stelt Hanaa ‘Waar is Parlo?’ voor, een boek over universele waarden zoals ‘zorgen voor’ en ‘respect voor de buren’. Ze koos ook voor een naam van het hoofdpersonage die in elke cultuur voorkomt, Noor.
Tot slot geven Tinne en Hanaa nog enkele leuke tips: na het voorlezen van het boek ‘Waar is Parlo’ kunnen de kinderen onder andere zelf een papegaai ineenknutselen, werken rond kleuren of zelf om de beurt zorg dragen voor een bepaald voorwerp.

Van 10 tot 11.15 u gingen er nog 5 andere workshops door:

– Meertalige voorleesmomenten organiseren door Foyer
– Voorlezen aan huis bij gezinnen door De Boekenkaravaan/nik-nak
– De magische wereld van de kamishibai door Doc Atlas
– Schrijfmotor in gang! door Creatief Schrijven (districtshuis)
– Pen, penseel en pixels door Peter Fransen (Het Keerpunt)
én een inhoudelijk debat met minister Sven Gatz, Yasmine Kherbache (Sp.a), Imade Annouri (Groen) en Antwerps schepen Nabilla Ait Daout.
Verslag: zie https://www.studiosesam.be/sesam-festival-overzicht/

Workshop ‘Sesam-schrijvers delen hun ervaringen en kennis’

sesamfestival9maart2015-0175In deze workshop nemen Sesam-schrijvers Atilla Erdem, Winny Ang en Bénédicte Moussa-De Greef het woord.
Atilla, een Turkse vader met een Belgische partner, vertelt hoe hij nog nooit een boek had gelezen tot hij als volwassene een keertje naar de bib ging met zijn broer. Sindsdien gaat hij 2 à 3 keer per week. Het schrijfproces begon met een bezoek aan een aantal multiculturele scholen waar hij de kinderen vroeg om zelf een verhaal te verzinnen. Deze sessies heeft hij gebruikt als inspiratie voor zijn boeken ‘De broccolireus’ en ‘De huissnuiver’.
Winny Ang stond eerst sceptisch tegenover het Sesam-project. “Boeken die geschreven worden met een bepaald doel, dat vond ik maar gek. Maar naarmate het proces vorderde, was ik meer gerustgesteld; door de constante feedback van andere auteurs en professionele coaches zoals Mylo Freeman, was ik er zeker van dat we een kwalitatief product gingen afleveren.”

sesamfestival9maart2015_SvenCeustermans-1176De Franstalige Bénédicte met wortels in Benin bekent dat ze met Sesam een droom kan waarmaken. “Integratie en een harmonieuze samenleving vind ik heel belangrijk,” zegt ze. Op de achtergrond zit haar dochter vol trots elk woord van mama te filmen met haar smartphone. “Ik haalde mijn inspiratie uit het dagelijks leven. Mijn dochter ging op atletiekkamp met een vriendin. Die bleek een natuurtalent die na haar sportvakantie de ene na de andere medaille binnenhaalde. Dat bijzondere verhaal zette me aan tot het schrijven van ‘De loopwedstrijd’. Ze schreef haar prentenboek eerst in het Frans en daarna met behulp van een redacteur in het Nederlands.

sesamfestival9maart2015-0185Wanneer iemand van de deelnemers vraagt welke moeilijkheden de auteurs tegenkwamen tijdens het schrijfproces, antwoordt Atilla dat het juiste evenwicht bewaren tussen herkenbaarheid en stereotiepen vermijden een echte uitdaging vormde. “In de plaats van mama weeral in de keuken te zetten, hebben we dat opgelost door mama en papa in de kookpotten te laten roeren,” zegt hij al lachend.
Dan ontspint zich een discussie over wat een goed kinderboek is . Sommige deelnemers menen dat het voldoende voor de lezer is als de situaties en de emoties herkenbaar zijn. Maar Bénédicte weerlegt dat meteen: “Het is heel belangrijk om je ook fysiek te herkennen in de hoofdpersonages.”
Als iemand uit de groep vraagt wat deze serie boeken nu zo uniek maakt, antwoordt Winny dat het participatieve proces met kinderen en met andere auteurs dat aan het eindproduct vooraf ging, echt enig is. Tot slot voegt een deelnemer er nog aan toe: “Alleen al het uitgeven van deze reeks zet ons weer aan het nadenken over diversiteit. En dat is broodnodig.”

Van 11.40 u tot 12.55 u gingen er nog 6 andere workshops door:

  1. Een fictief personage uitwerken zonder stereotypes door Mylo Freeman
  2. Een diverse bibliotheekcollectie samenstellen door VGC en bibliotheek Sint-Joost-ten-node
  3. Een wereldbibliotheek in de klas gebruiken door O Mundo van Stichting Lezen
  4. Aan de slag met taal door Kind & Gezin, Inloopteam Zuidrand
  5. Hebben kinderboeken met kinderrechten te maken door Naima Charkaoui, Kinderrechtencoalitie
  6. Met participatief onderzoek bruggen bouwen door Kuleuven/Kulak
    Verslagen: zie https://www.studiosesam.be/sesam-festival-overzicht/

Na de workshops wandelen de deelnemers in groepjes terug naar De Roma. Terwijl ze oogverblindende etalages van oosterse bruidswinkels en theeslurpende mannen, die genieten van de eerste lentezon, passeren, vertelt een bibliothecaresse uit Kaprijke over haar ervaring met diversiteit. “In mijn landelijke gemeente zijn er nauwelijks inwoners met een migratieachtergrond. En juist omdat ze niemand kennen met een andere cultuur of geloofsovertuiging zijn de inwoners erg argwanend. Daar probeer ik door mijn aanbod en voorleessessies iets aan te veranderen.”

Lunchpauze in De Roma

Om twee uur verzamelt iedereen boven in de foyer van De Roma om tijdens een smakelijke lunch ervaringen uit te wisselen met deelnemers van andere workshops. Aan een hoge tafel eten An Colaers en haar collega Lissa Lagiewka van vzw Divers Leuven een broodje smos. An beheert een kleine infotheek over diversiteit voor het stadspersoneel van Leuven. “In de workshop over een diverse bibliotheekcollectie samenstellen, kreeg ik een boekenlijst met onontbeerlijke titels die ik nog niet kende. Die workshop was voor mij dus echt de moeite waard.”

sesamfestival9maart2015_SvenCeustermans-0983Aan een ander tafeltje staat Tinne Dessein van de FMDO ( Federatie van sociaal-culturele verenigingen van mensen met een migratieachtegrond) met een internationale groep voorlezers de Marokkaanse koekjes uit te proberen. In de bibliotheek van Oostende organiseert Tinne meertalige voorleesmiddagen. “Dankzij de Sesam-boeken kunnen kinderen op een speelse manier leren over anderen,” zegt ze. Haar vertellers kozen elk voor een andere gespreksgroep, maar ze zijn allemaal even enthousiast. “De herkenbare personages kunnen anderstalige nieuwkomers aanzetten om de Nederlandse taal te leren,” klinkt het.

sesamfestival9maart2015_SvenCeustermans-1002De lunchpauze is ook de kans voor een persoonlijk gesprek met de schrijvers en tekenaars van het Sesam-project, zoals Mylo Freeman. De Nederlands-Amerikaanse is vooral bekend van de succesvolle boekenserie ‘Arabella’, over een zwart prinsesje. Voor Sesam verzorgde ze de illustraties van ‘De broccolireus’ en coachte ze de andere, minder ervaren tekenaars. “Het was een leuk project om aan mee te werken, echt uniek voor het Nederlands taalgebied. Bij het geven van kritiek en het motiveren van de anderen, stelde ik mezelf altijd de vraag: “Hoe zou jij reageren moest iemand zo’n opmerking maken over jouw werk?” En het kostte me echt geen enkele moeite om in de huid van die anderen te kruipen, want bij elk nieuw boek waaraan ik werk, ben ik nog steeds bang dat het me niet gaat lukken.”

Voorstelling door Roodvonk en band

sesamfestival9maart2015-0354In de namiddag stelt Roodvonk de nieuwe Sesam-verhalen met muziek, theater en beeldprojecties voor aan 7 scholen uit de buurt. In de midden-beuk van de zaal hebben de professionals plaats gemaakt voor meer dan 300 kinderen uit het 1ste tot het 4de leerjaar. Ook familieleden en vrienden van de schrijvers en illustratoren komen de voorstelling volgen.

sesamfestival9maart2015-0491Het gezelschap rond Marijke Umans zorgt voor een wervelende spektakel. Terwijl de zangeres het verhaal ‘Op zoek naar Yori’ zingt, zien de jongeren Fatinha Ramos tekenen op groot scherm. Na een kort interview met de illustratrice, zet Marijke een berenmuts met oortjes op en begint ze een lied over de krokodillensoep uit ‘Berelekker’. Ze roept de kinderen op om haar na te zingen. Al gauw wiegen alle hoofdjes van links naar rechts. Als ze de kinderen vraagt op recht te staan, is de hele zaal meteen mee.

sesamfestival9maart2015-0443Een voor een komen zo alle boeken aan de beurt: Bénédicte Moussa van ‘De loopwedstrijd’ wordt geïnterviewd, bij de ‘De huissnuiver’ moet iedereen het verhaal opsnuiven en bij ‘Safia en de droombellen’ komt er een heuse steltloper op het podium die met zijn zeepbellen de dromen van het jonge publiek doet uitkomen.

Publiek De RomaTen slotte eindigt de show met het Sesamlied dat zelfs de juffen uit volle borst mee schreeuwen.

Huldiging Sesam-medewerkers

Na een korte pauze komt Ingrid Tiggelovend het podium op. Ze dankt iedereen van harte die op een of andere manier heeft bijgedragen aan het Sesam-project. “Het Sesam-verhaal is ook een sterk voorbeeld van hoe een groep van 20 schrijvers, illustratoren en vormgevers, mannen en vrouwen, jong en oud, vaders, moeders of zonder kinderen, Nederlands-sprekend of niet, hetero of homo, met of zonder geloof, diploma of niet, erin geslaagd zijn om samen te werken en via superdiverse verhalen een steentje in de rivier te verleggen.”
sesamfestival9maart2015_SvenCeustermans-1249Dan kondigt ze Wouter Van Bellingen aan. De directeur van het Minderhedenforum benadrukt hoe belangrijk het is voor het zelfvertrouwen van kinderen dat ze zichzelf herkennen in de personages van een boek. “Ik hoopt dat dit waardevolle initiatief blijft bestaan en dat de markt volgt.”

Tot slot reiken een tiental kinderen aan alle illustratoren en schrijvers een diploma uit: “de illustrator/schrijver heeft met grote onderscheiding het leer- en creatietraject van het multiculturele kinderboekenproject Sesam doorlopen. Hij/zij draagt vanaf nu de eretitel van ‘superdivers schrijver/illustrator en zal deze eretitel met trots en passie uitdragen.”

Sesam-schrijvers en illustratoren

De dochtertjes en zoontjes van de schrijvers en illustratoren omhelzen hun fiere ouder en poseren gewillig mee voor de groepsfoto.

Receptie

sesamfestival9maart2015-0295Terwijl de medewerkers nog even op de foto moeten in de zaal, verzamelen de deelnemers van het festival in de ontvangsthal waar de vrijwilligers van de Roma hen opwachten met een feestelijke aperitief. Ook Ester van Buuren, eindredacteur van de Sesam-kinderboeken, nipt daar van een welverdiende rode wijn. Zij maakte de teksten toegankelijk voor lezers in Nederland. “Af en toe heb ik aangeraden om een woord te vervangen omdat het in Nederland niet courant gebruikt werd. Maar het omgekeerde gebeurde nooit; dat ik een term voorstelde die Vlaamse kinderen niet zouden begrijpen. Zou de Vlaamse taal dan zoveel rijker zijn dan het ‘Hollands?” vraagt ze zich af.
sesamfestival9maart2015-0286Ondertussen is het dringen aan de Sesam-boekenstand. Hier kunnen de aanwezigen de afzonderlijke titels of de vijf boeken samen in een handige box aankopen.

sesam20150110klein-2-2Tot slot bots ik op de innemende Sesam-auteur Atilla Erdem. “Wanneer ik schrijf voor volwassenen,” zegt hij, “moet ik mijn diepste zielenroerselen naar boven halen. Als mijn verhaal dan eindelijk af is, blijf ik vaak achter met een kater. Maar schrijven voor kinderen is een feest, daar word ik echt vrolijk van.”

Dit verslag kan je ook downloaden met veel foto’s als pdf-bestand.
Lees meer over alle workshops, artikels, mediafragmenten … klik hier.

Verslag, Elke Devroye en Ingrid Tiggelovend
Foto’s: Tom Van Steenkiste en Sven Ceustermans
18 maart 2015