Menu

‘Ik kleurde plaatjes van Jezus en zijn apostelen in het bruin’

Column van Sari Mar, Sesam-auteur naar aanleiding van de netwerkdag ‘Culturen en rolpatronen in kinderboeken’ op vrijdag 17 maart, een initiatief van Studio Sesam en nik-nak.

Beste liefhebbers van verhalen,

Ik begin met een zin van Peggy McIntosh uit het artikel White Privilege: Unpacking the Invisible Knapsack:  ‘I can turn on the television or open the front page of the paper and see people of my race widely represented.’ Ofwel ‘Ik kan de TV aanzetten of de krant openen en personen van mijn ras ruim vertegenwoordigd zien’. Dit privilege hebben de meeste kinderen van diverse origine niet. Ook niet als het op kinderboeken aankomt.

Zesendertig jaar ben ik ondertussen: een kind uit een gemengde relatie. Mijn huis staat in Gent, mijn wortels reiken van de Westhoek tot in Pakistan en India. Als kind herkende ik me niet in kinderverhalen. Gemengde gezinnen, kinderen met een kleurtje, kinderen met een etnisch gemengde achtergrond… Ik heb er naar gezocht, maar zelden gevonden. Op prille leeftijd ondernam ik dan maar mijn eigen diversiteitsacties. In de godsdienstles kleurde ik de plaatjes van Jezus en zijn apostelen vlijtig in verschillende tinten bruin. Gezien de geografische ligging van Palestina leek mij dat een meer realistische representatie in plaats van het standaard ‘piggy pink’.

Nu ben ik zelf moeder van drie kleine kinderen. Hun realiteit ziet er als volgt uit: familie in het buitenland waarmee je hoofdzakelijk via Skype communiceert, opgroeien met drie talen, een getaande huid, een naam die moeilijk te plaatsen is … Ik krijg een déjà-vu gevoel. Herkennen mijn kinderen zich in de blonde karakters in kinderboekjes? Als ik me laat leiden door de uitspraken van mijn vierjarige dochter, dan zijn kinderen met donkere krullen stom. Neen, zij verkiest blonde haren. Daarnaast zijn het overgrote deel van de kinderverhalen heel genderstereotiep. Akkoord, avontuurlijke meisjes en gevoelige jongens zijn in kinderboeken geen uitzondering meer. Maar het merendeel van de kinderboeken duwt mama nog steeds in de verzorgende rol en papa in de rol van kostwinner. Is er dan echt zo weinig veranderd sinds mijn jeugd?

Ik ben niet blind. Ik merk de veranderingen wel, hoor. De samenleving wordt diverser, net als de werkvloer, het onderwijs …

Of, misschien is het tijd voor een omwenteling. Een omwenteling waarbij schrijvers die afwijken van de witte (mannelijke) middenklasse norm de toon zetten.

Veranderingen gebeuren traag, té traag. Misschien ben ik te ongeduldig. Of, misschien is het tijd voor een omwenteling. Een omwenteling waarbij schrijvers die afwijken van de witte (mannelijke) middenklasse norm de toon zetten. En als het ware een nieuwe norm creëren: die van de (super)diversiteit. Verhalen waarin kinderen op het kruispunt van verschillende maatschappelijk posities de hoofdrol vervullen en niet langer een bijrol of gewoonweg geen rol spelen. Onder zo’n omwenteling wil ik mijn schouders zetten. Vandaar dat ik het Sesam 2.0 – project zo nuttig en waardevol vind. Het biedt een platform om kritisch te reflecteren over de huidige norm en standaard in kinderboeken. Voor mij biedt het de mogelijkheid om diversiteit als een realiteit neer te zetten, zonder in de val van het exotische te trappen. Het traject is een geweldige ervaring en het is verrijkend om dit met een groep van gelijkgezinde schrijvers en illustratoren te doen. Om samen een bres in de witte dijk van kinderboeken te slaan.

Maar eigenlijk zou ik hier vandaag niet willen staan. Eigenlijk zou mijn hele column nutteloos moeten zijn. Na 50 jaar migratie zou een project als Sesam 2.0. overbodig moeten zijn. Toch sta ik hier …

 Sesam 2.0, een initiatief van Studio Sesam, is een leer- en creatietraject voor nieuwe cultureel diverse talenten om samen superdiverse kinderboeken te maken.